เรื่องเล่าของปู่… ถึงหลาน ๆ ผ่านภาพจากกล้องดักถ่าย (Camera Trap)

ก่อนอื่น..ปู่ต้องขอทักทายมิตรรักแฟนเพลงกันสักเล็กน้อย  หลังจากห่างหายจากเว็บไซต์ไปซะนาน  กำลังคลุกอยู่ในอู่ซ่อมรถ  พอดีแม่หมอโทรมาให้ช่วยโม้อะไรให้หลาน ๆ ฟังสักหน่อยเกี่ยวกับธรรมชาติและการอนุรักษ์  เผลอตกปากรับคำไปแลกกับการดูดวง  เลยจำต้องโม้…ยังไงหลาน ๆ ก็ทน ๆ ฟังกันหน่อยนะ….

บทความแรก…ขอเริ่มต้นแบบเบา ๆ ไม่อิงวิชาการแล้วกัน  วันนี้ปู่เพิ่งจะออกจากป่าหลังจากไปช่วยฝรั่งทำงานวิจัยหมาไนที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไน (ที่จริงแล้วปู่แอบไปนั่งเขียนนวนิยาย เอ้ย..วิทยานิพนธ์)  การไปครั้งนี้ประกอบด้วยน้องฝึกงานสัตวแพทย์ ม.เกษตร หมอวี..หมอช้างแห่ง จ.สุรินทร์ หมอเส..แห่งกระบกคู่ เจ้าหน้าที่สถานีวิจัยอีกสองท่าน และก็ปู่เอง  ภารกิจมีทั้งติดกล้องถ่ายภาพ แกะรอย และสำรวจร่องรอยสัตว์ป่า  ผ่านไปสองสัปดาห์ ได้ภาพนับพัน เดินกันในป่านับร้อยกิโลเมตร กลับมานอนสถานีวิจัยบ้าง  นอนในป่าบ้าง แล้วแต่ระยะทาง  เลยอยากจะเอารูปที่ได้จากกล้องดักถ่าย (Camera trap) มาฝากให้หลานๆได้ดูกันบ้าง เผื่อจะได้เปิดโลกทัศน์กัน

เริ่มต้น… เราก็ต้องมารู้จักกับเจ้ากล้องดักถ่ายภาพนี้ซะก่อน  อันเจ้ากล้อง camera trap หรือปัจจุบันอาจจะเรียกอีกอย่างหนึ่ง ว่า digital trail scout นั้น  แต่เดิมได้มีการพัฒนาจากกล้องธรรมดาสามัญที่ใช้ฟิล์มและทำเป็นเอ็นสะดุดเอาไว้เพื่อให้สายลั่นชัตเตอร์ทำงาน คือ ทำคล้ายกับอุปกรณ์ดักสัตว์นั่นเอง เพียงแต่เราต้องการภาพ ไม่ได้ต้องการตัวสัตว์  นอกจากตัวกล้องแล้วยังต้องทำกล่องเหล็กที่ทนทานต่อสภาพดินฟ้าอากาศ และแรงกระแทกจากมือหรือตีนสัตว์อีกด้วย

ต่อมา ได้มีการพัฒนานำเอาระบบอินฟราเรดมาใช้แทนสายลั่นชัตเตอร์ ซึ่งก็ยังใช้กับกล้องแบบฟิล์มที่เหมาะสมกับการใช้งานในป่าเขตร้อนชื้น จวบจนปัจจุบันได้มีการพัฒนามาใช้ระบบเก็บภาพแบบดิจิตอลแทนการใช้ฟิล์ม ทำให้สามารถถ่ายภาพได้ละเอียดมากขึ้นและจำนวนมากขึ้น    ตลอดจนการใช้ระบบแสงจากหลอด LCD แทนการใช้หลอดไฟแฟลช ทำให้ประหยัดพลังงานไปได้มาก  ทำให้งานถ่ายภาพสัตว์ป่าด้วยกล้องดักถ่ายภาพสามารถนำประโยชน์มาสู่นักวิจัยเป็นอันมาก รายละเอียดต่าง ๆ สำหรับผู้ที่จะต้องใช้งานจริง ๆ ก็สามารถหาได้ทั่วไปจากอินเตอร์เน็ต (ปู่จะไม่ขอเล่าในที่นี่แล้วกันเดี๋ยวจะกลายเป็นอยู่ในห้องเรียนไปอีก) โดยรวมแล้วกล้องดักถ่ายภาพรุ่นใหม่ ๆ ถูกออกแบบให้สนองความต้องการได้หลากหลาย ทั้งสามารถตั้งหน่วงเวลาให้ถ่ายทีละ 3 ภาพก็ได้ จับการเคลื่อนไหวแบบ motion จากในภาพเช่นเดียวกับระบบกล้องวงจรปิดก็ได้ หรือ แม้กระทั่งเชื่อมต่อกับระบบมือถือหรือระบบดาวเทียม สามารถส่งภาพเข้าคอมพิวเตอร์ หรือมือถือของเราได้ทันทีที่มีการถ่ายภาพเลยก็ยังได้  แต่คุณภาพกับราคามักจะแปรผันตรงเสมอนะจ๊ะหลานๆ   ซึ่งเจ้าความตั้งใจและความอยากได้ของเราดันมักจะแปรผกผันกับทุนในการศึกษาวิจัยเสมอเช่นกัน

เอาละเพื่อเป็นการไม่ให้เสียเวลา ลองมาดูภาพจากกล้องที่ปู่ไปช่วยเขาดักถ่ายภาพสัตว์ป่ากันดีกว่านะ ปู่ลองทำ Animal list ของสัตว์ป่าที่ถ่ายภาพได้กับเวลาที่พบ หลานๆลองดูนะ หลายจุดน่าสนใจทีเดียวละ เช่น ลองเอาไปคิดเล่น ๆ ว่าทำไมเราถึงถ่ายภาพสัตว์ชนิดนี้ได้ในเวลานี้ ทำไมไม่เจอในช่วงอื่น หรือ อย่างหมาไน เราพบว่ามันวิ่งเพ่นพ่านในช่วงกลางวัน แต่กลับจับหมูหริ่งกินได้ทั้งที่หมูหริ่งหากินในเวลากลางคืนทั้งสิ้น หรือ เรามักคิดกันว่าช้างหากินเวลากลางวันและนอนเวลาตีหนึ่งถึงตีสามเป็นหลัก แต่จากข้อมูลนี้ช้างกลับหายไปในเวลาเที่ยงวันถึงบ่ายสาม เป็นต้น

ตาราง สรุปจำนวนครั้งที่พบสัตว์จากกล้องดักถ่าย ตามช่วงระยะเวาต่าง ๆ

หลังจาก ได้ชมภาพจากกล้องดักถ่ายกันพอสมควรแล้ว หลานจะได้เห็นสัตว์ป่าหลากหลายชนิดและบางชนิดที่แม้แต่ในสวนสัตว์ก็ไม่มีให้ ดู  แต่สำหรับที่นี่สัตว์ป่าเหล่านี้ยังหาได้จากในธรรมชาติจริงๆของเขตรักษา พันธุ์สัตว์ป่าเขา อ่างฤาไน  ซึ่งมีสถานีวิจัยสัตว์ป่าฉะเชิงเทราตั้งอยู่และมีหัวหน้าสถานีวิจัยที่เข้ม เข็งเอาการเอางานมาก ๆ คือ หัวหน้าไสว วังหษา นั่นเอง หากหลานๆท่านใดสนใจงานวิจัยของที่นี่ก็ลองเข้าไปเยี่ยมชมได้ที่เว็ปไซด์ http://www.the-eastern forest.org/home.html

สุดท้าย  ปู่มีภาพปริศนามาเล่นกับหลาน ๆ พอกระตุ้นต่อมอยาก คำถามมีอยู่ว่า…สัตว์ในภาพที่เห็นนี้ คือ สัตว์อะไร  สำหรับคำตอบปู่ต้องการให้วิเคราะห์ถึงเหตุผลอย่างชัดเจนว่าพิจารณาจากอะไร บ้าง  อย่างถูกต้องตามหลักวิชาการนะ  ใครไม่วิเคราะห์ถือว่ามั่วนะหลาน ๆ ผู้ที่ตอบถูกคนแรกจะได้ไฟฉายอย่างดีเป็นรางวัล รับรองถูกใจแน่นอน  ราคาเป็นพัน แต่เผอิญปู่ซื้อมาได้ถูกหนะ

เรียบเรียง : คุณปู่ฟุ้ง