การติดต่อของเชื้อ WNV
เส้นทางหลักในการติดเชื้อ WNV ของมนุษย์ คือ การติดผ่านทางการกัดของยุงที่มีเชื้อไวรัสอยู่ ยุงได้รับเชื้อไวรัสจากการดูดเลือดนกที่ติดเชื้อ WNV โดยไวรัสจะอยู่ในเลือดของยุง 1-4 วัน จากนั้นเชื้อจะเข้าสู่ต่อมน้ำลายของยุง ดังนั้นขณะที่ยุงกัดไวรัสก็จะเข้าสู่มนุษย์และสัตว์และการเพิ่มจำนวนภายในร่างกายคนและสัตว์บริเวณต่อมน้ำเหลือง ซึ่งนำไปสู่อาการป่วยตามมา (CDC, 2003)
รูปที่ 1 วัฏจักรของการติดต่อโรค WNV (ที่มา: CDC, 2003)
พบความเป็นไปได้ที่ WNV สามารถติดต่อผ่านทางเส้นทางอื่นๆได้ เช่น ในปี ค.ศ. 2002 พบการถ่ายทอดเชื้อ WNV ผ่านทางการเปลี่ยนถ่ายอวัยวะ (organ transplantation) หรือการให้เลือด (blood transfusion) และมีรายงานการเกิดการถ่ายทอดเชื้อจากแม่สู่ลูก (transplacental transmission) ใน New York โดยพบว่า ได้มีการติดเชื้อในช่วงการตั้งท้องระยะท้าย และ 5 สัปดาห์หลังคลอด หมอได้ตรวจพบ antibody ต่อ WNV จากทารก และทารกมีความผิดปกติเกี่ยวกับจอประสาทตา มีการทำลายส่วนของสมองอย่างรุนแรง ซึ่งในรายนี้นับว่าเป็นหลักฐานแรกของการเกิดการถ่ายทอดเชื้อจากแม่สู่ลูก (Cable News Network, USA [Online], 2006) นอกจากนี้ยังมีรายงานการถ่ายทอดเชื้อผ่านทางการให้นมแม่ ตรวจพบเด็กที่ให้ผลบวกต่อ WNV และผลตรวจทางห้องปฏิบัติการพบเชื้อ WNV ในน้ำนมแม่ แต่ทั้งนี้เด็กที่ได้รับการติดเชื้อทางน้ำนมไม่ได้แสดงอาการป่วยใดๆและยังคงมีสุขภาพที่แข็งแรง (Public Health Agency of Canada, Canada [Online], 2004)
ยังไม่พบรายงานว่า West Nile encephalitis ถ่ายทอดจากมนุษย์สู่มนุษย์ได้ เช่น การสัมผัส จูบ หรือทำงานกับคนที่เป็นโรคนี้ (CDC, 2003) นอกจากนี้ไม่พบหลักฐานการถ่ายทอดเชื้อระหว่างมนุษย์กับสัตว์ ทั้งนี้เนื่องจาก WNV จะถ่ายทอดเชื้อผ่านยุงที่มีเชื้ออยู่ ดังนั้นสุนัขและแมวสามารถที่จะได้รับเชื้อโดยวิธีการเดียวกับมนุษย์ (CDC, 2003) นอกจากนี้ยังไม่พบหลักฐานการติด WNV จากการจับนกที่ติดเชื้อทั้งที่ยังมีชีวิตและที่ตายแล้ว และไม่มีหลักฐานการติด WNV จากการบริโภคนกหรือสัตว์ที่มีการติดเชื้อ (CDC, 2003)
นิเวศน์วิทยาของ WNV
ยุง
ยุงเป็น vector สำคัญในการถ่ายทอด WNV ระหว่างกลุ่มนกด้วยกัน และจากนกมาสู่มนุษย์ รวมถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมชนิดอื่นๆ จากรายงานในอเมริกาเหนือและประเทศในแถบแอฟริกา ตรวจพบเชื้อนี้ในยุง 43 species ใน 11 genus (Hubalek et al., 1999) ดังตารางที่ 1 ประเทศในแถบเมดิเตอเรเนียนเช่น อิสราเอล อียิปต์ และแอลจีเรีย พบเชื้อนี้ใน Culex antennatus, Culex univittatus และ Culex pipiens (Taylor et al., 1956) และประเทศในแถบยุโรป เช่น ฝรั่งเศส, โปรตุเกส, โรมาเนีย, ยูเครน และตอนใต้ของรัสเซีย พบเชื้อนี้ในยุง 4 genus (Hubálek & Halouzka, 1999; Hannoun et al., 1964) ยุงในประเทศไทยมี 400 กว่าชนิด
นก
นกจัดเป็นตัวกักโรคที่สำคัญของ WNV โดยเฉพาะกลุ่มนกอพยพซึ่งเป็นตัวการสำคัญในการนำโรค WNV จากพื้นที่หนึ่งไปสู่พื้นที่ใหม่ๆ การแพร่กระจายโรคอาจเกิดขึ้นทั้งจากการอพยพของนกตามธรรมชาติ, การย้ายถิ่นของนกอันเนื่องจากภัยธรรมชาติ รวมถึงการนำเข้าประเทศทั้งถูกและผิดกฎหมายโดยฝีมือของมนุษย์ (Rappole et al., 2000.) มีรายงานพบเชื้อไวรัสนี้ในนกหลายสปีชีส์ เช่นในสหรัฐอเมริกาตรวจพบเชื้อ WNV ในซากนกอย่างน้อย 138 สปีชีส์ (CDC, 2004) ในประเทศ อียิปต์, สโลวะเกีย, ไซปรัส, รัสเซีย และยูเครน ตรวจพบเชื้อนี้ใน crow, pigeon, turtle dove, duck, teal, gull, starling, sandpiper, coot, ibis และ heron (Turell et al., 2003; Zeller & Murgue, 2001; Hubálek, 2000) อิสราเอลตรวจพบเชื้อนี้ใน white storks (Ciconia ciconia) และในห่านเลี้ยง (Malkinson, 2002) เป็นต้น พบว่านกส่วนใหญ่ที่ได้รับเชื้อ WNV จะรอดชีวิต มีเพียงบางส่วนที่แสดงอาการป่วยหรือตาย (CDC, 2003)
เห็บ
มีรายงานพบว่าเห็บมีบทบาทในการนำและแพร่กระจายเชื้อ WN virus ได้ (Zeller & Schuffenecker, 2004) โดยมีการแยกเชื้อนี้ได้ในเห็บทั้งกลุ่ม soft tick คือ Argasidae Argas spp. และกลุ่ม hard ticks คือ Ixodidae Hyalomma spp. (Hayes, 1989)
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม สัตว์เลื้อยคลาน และสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ
มนุษย์ ม้า และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมหลายชนิดจัดเป็น incidental หรือ dead-end host ของ WNV เนื่องจากเกิดภาวะ viremia ที่ไม่รุนแรงและไม่แพร่เชื้อเข้าสู่วงจรการติดต่อ (Zeller & Schuffenecker, 2004) มีรายงานตรวจพบ WNV ในสัตว์หลายสปีชีส์ในสหรัฐอเมริกา เช่น ค้างคาว, แมว, สุนัข, แรคคูน, กระต่าย, กระรอก, แพะภูเขา, เรนเดียร์, อูฐ, สกังค์, เหยี่ยว, จระเข้, harbour-seals และ alpacas (Miller et al., 2003; Lichtensteiger et al., 2003) นอกจากนี้สัตว์เลื้อยคลานอาจเป็น amplify host ที่สำคัญ เนื่องจากเกิดระยะ viremia ที่ยาวนานและอาจนานจนตลอดช่วงฤดูหนาว (Thomas & Eklund, 1960)
ตารางที่ 1 สายพันธุ์ของยุงที่ตรวจพบเชื้อ WNV
ที่มา: Granwehr et al., 2004
ตารางที่ 2 สายพันธุ์ของซากนกในสหรัฐอเมริกาที่ตรวจพบเชื้อ West Nile virus
| AbyssinianGround-Hornbill
Acorn Woodpecker African Grey Parrot American Coot American Crow American Dipper American Flamingo American Goldfinch American Kestrel American Robin American White Pelican Anna’s Hummingbird Bald Eagle Baltimore Oriole Bank Swallow Barn Owl Barn Swallow Barred Owl Belted Kingfisher Black Phoebe Black Skimmer Black Vulture Black-billed Magpie Black-capped Chickadee Black-capped Lory Black-chinned Sparrow Black-crowned Night Heron Black-footed Penguin Black-headed Grosbeak Blackpoll Warbler Black-throated Blue Warbler Black-whiskered Vireo Blue Jay Blue-crowned Conure Blue-eared Pheasant Blue-streaked Lory Blythe’s Tragopan Boat-tailed Grackle Bobolink Boreal Owl Brewer’s Blackbird Broad-winged Hawk Bronze-winged Duck Brown Thrasher Brown-headed Cowbird Budgerigar Bufflehead Burrowing Owl Cactus Wren California Gull California Quail California Towhee Canada Goose Canada Warbler Canary-winged Parakeet Canvasback Carolina Chickadee Carolina Wren Cassin’s Finch Cedar Waxwing Chihuahuan Raven Chilean Flamingo Chimney Swift Chinese Goose Chukar Cinereus Vulture Cinnamon Teal Clark’s Grebe Clark’s Nutcracker Cliff Swallow |
CockatielCockatoo
Common Canary Common Goldeneye Common Grackle Common Ground-Dove Common Loon Common Merganser Common Moorhen Common Nighthawk Common Peafowl Common Raven Common Yellowthroat Cooper’s Hawk Crimson Rosella Dark-eyed Junco Dickcissel Domestic Chicken Double-crested Cormorant Downy Woodpecker Dusky Lory Eastern Bluebird Eastern Kingbird Eastern Phoebe Eastern Screech-Owl Eastern Towhee Elegant Crested Tinamou Elf Owl Emperor Goose Emu Eurasian Collared-Dove Eurasian Jay Eurasian Wigeon European Goldfinch European Starling Evening Grosbeak Ferruginous Hawk Field Sparrow Fish Crow Flammulated Owl Fox Sparrow Gila Woodpecker Golden Eagle Gray Catbird Gray-cheeked Thrush Great Black-backed Gull Great Blue Heron Great Crested Flycatcher Great Egret Great Gray Owl Great Horned Owl Greater Prairie-Chicken Greater Sage-Grouse Greater Scaup Greater White-fronted Goose Great-tailed Grackle Green Heron Guanay Cormorant Gyrfalcon Hairy Woodpecker Hammond’s Flycatcher Harris’ Hawk Hawaiian Goose (Nene) Hermit Thrush Herring Gull Hooded Crow Hooded Merganser Hooded Oriole Hooded Warbler
|
House FinchHouse Sparrow
House Wren Humboldt Penguin Impeyan Pheasant Inca Dove Inca Tern Kentucky Warbler Killdeer Lark Sparrow Laughing Gull Least Bittern Lesser Goldfinch Lesser Nighthawk Lesser Scaup Lewis’ Woodpecker Limpkin Loggerhead Shrike Long-eared Owl Macaw Mallard Merlin Mexican Jay Micronesian Kingfisher Mississippi Kite Monal Pheasant Mottled Duck Mountain Bluebird Mountain Chickadee Mountain Quail Mourning Dove Muscovy Duck Mute Swan Nashville Warbler Northern Bobwhite Northern Cardinal Northern Flicker Northern Goshawk Northern Harrier Northern Hawk-Owl Northern Mockingbird Northern Parula Northern Saw-whet Owl Northern Waterthrush Olive-sided Flycatcher Orange-crowned Warbler Orchard Oriole Osprey Ovenbird Pacific Parrotlet Pacific-slope Flycatcher Palm Tanager Peregrine Falcon Pied-billed Grebe Pine Siskin Pinyon Jay Piping Plover Prairie Falcon Puna Teal Purple Finch Purple Gallinule Purple Gallinule Purple Martin Pygmy Nuthatch Rainbow Lorikeet Red Crossbill Red Lory Red-bellied Woodpecker Red-breasted Goose Red-breasted Sapsucker Red-crowned Parrot Red-eyed Vireo
|
Red-headed WoodpeckerRed-shouldered Hawk
Red-tailed Hawk Red-winged Blackbird Ring-billed Gull Ring-necked Pheasant Rock Dove Rose-breasted Grosbeak Rough-legged Hawk Ruby-throated Hummingbird Ruddy Duck Ruddy Turnstone Ruffed Grouse Rufous Hummingbird Rusty Blackbird Sandhill Crane Satyr Tragopan Savannah Sparrow Scarlet Ibis Scarlet Tanager Scissor-tailed Flycatcher Sharp-shinned Hawk Short-eared Owl Smew Snowy Owl Society Finch Song Sparrow Spotted Owl Spotted Towhee Steller’s Jay Swainson’s Hawk Swainson’s Thrush Swallow-tailed Kite Tawny Owl Thick-billed Parrot Townsend’s Warbler Traill’s Flycatcher Tree Swallow Tufted Titmouse Tundra Swan Turkey Vulture Varied Thrush Varied Tit Veery Violet-necked Lorikeet Virginia Rail Warbling Vireo Wedge-tail Eagle Western Bluebird Western Kingbird Western Meadowlark Western Sandpiper Western Screech-Owl Western Tanager White-breasted Nuthatch White-crowned Pigeon White-crowned Sparrow White-tailed Kite White-winged Dove Wild Turkey Wilson’s Warbler Winter Wren Wood Duck Wood Thrush Yellow Warbler Yellow-bellied Sapsucker Yellow-billed Cuckoo Yellow-billed Duck Yellow-billed Magpie Yellow-crowned Night-Heron Yellow-rumped Warbler Zebra Finch Zenaida Dove |
** ตัวหนา คือ นกที่สามารถพบได้ในประเทศไทย
ที่มา: CDC, 2004
อาการ
ในคน ระยะฟักตัวของ WNV ประมาณ 3-15 วัน ภายหลังจากที่ถูกยุงกัด ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะไม่แสดงอาการป่วย มีเพียง 15-20% ของผู้ป่วยที่มีอาการคล้ายไข้หวัด คือ มีไข้ ปวดหัว myalgia malaise เบื่ออาหาร คลื่นไส้ และอาเจียน (Campbell et al., 2002) ผู้ป่วยน้อยกว่า 1% ที่พบอาการทางประสาทจาก meningitis, meningoencephalitis หรือ myelitis ร่วมกับไข้สูง (Klein et al., 2002) ภาวะ muscle weakness เป็นอาการที่เด่นชัดในผู้ป่วย West Nile encephalitis (Weinberger et al., 2001; Klein et al., 2002; Leis et al., 2002) และผู้ป่วยน้อยมากที่พบภาวะตับ, ตับอ่อน และกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบร่วมกับการติด WNV (Georges et al., 1987; Burt et al., 2002; Sampson et al., 2002)
ในม้า อาการที่เด่นชัด ได้แก่ ภาวะ ataxia, muscular weakness และ amaurosis (Joubert et al., 1970)
ในซากนก วิการที่เด่นชัดจะพบภาวะเลือดออกในสมอง, ม้ามโต, เยื่อหุ้มสมองและกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ (Steele et al., 2000) เซลล์เป้าหมายของเชื้อนี้ได้แก่เซลล์ประสาทและ glial cells ในสมอง, spinal cord และ peripheral ganglia
ในสัตว์สปีชีส์อื่นที่ไวต่อโรค พบหย่อมเนื้อตายในหลายๆอวัยวะ (Miller et al., 2003)
เรียบเรียงและรวบรวม : น.สพ. เบญจพล หล่อสัญญาลักษณ์
หน่วยสัตว์ป่าและหน่วยฟื้นฟูนกล่าเหยื่อเพื่อปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ
โรงพยาบาลสัตว์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
One Response to “โรคเวสท์ไนล์ : โรคอุบัติใหม่ในประเทศไทยในอนาคต ตอนที่ 2 มาทำความรู้จักกันต่อ”
็host ในประเทศไทยมีนะครับ ก็เป็นอีกหนึ่งโรคที่ต้องเฝ้าระวังกันไว้ WNV พบ antibody ได้ในสัตว์ป่าหลายชนิด (ต่างประเทศ ไม่ยืนยันในไทยนะครับเพราะไม่ทราบข้อมูล) แสดงว่ามีการถ่ายทอดเชื้อกันค่อนข้างเป็นปกติในประชากรสัตว์ป่า แต่มาเกิดความรุนแรงเมื่อเชื้อได้ถูกนำสู่ Geographic ใหม่ และ highly susceptible host ที่ไม่เคยสัมผัสเืชื้อมาก่อน เช่น นกในวงศ์ Corvidae ในทวีปอเมริกาเหนือ จนเกิด Massive died-off ขึ้นมา
Leave a Reply: